پل در معماری اسلامی – قسمت سوم

انواع پل در معماری اسلامی از نظر سازه
 تیری

معمول ترین فرم پل در معماری اسلامی می باشد. در این حالت تیر ها بارهای عمودی را با خمش تحمل می کند. تکیه گاه ها نیز بارهایی را به صورت فشار عمودی به پی ها منتقل می کنند. وقتی پل تنها از یک ردیف تیر بین دو تکیه گاه ساخته شود. پل تیری با تکیه گاه ساده خوانده می شود.اگر دو ردیف تیر یا بیشتر به صورت انعطاف ناپذیری بین دو تکیه گاه به هم متصل باشند. پل پیوسته می شود.

خر پایی

پل خرپایی تک ردیفی از این لحاظ که بارهای قایم را با خم شدن تحمل می کند شبیه به پل تیری با تکیه گاه ساده است.خمش در یالهای بالایی (یا اعضای افقی ) به صورت فشار و در یالهای پایینی به صورت کشش و در اعضای عمودی و مورب با توجه به نحوه ی چیدمان و سامان دهی انها به صورت فشار یا کشش ایجاد میشود. پل های خرپایی به جهت استفاده ی نسبتا اندک از مصالح برای حمل بارهای نسبتا زیاد مورد توجه قرار میگیرد.

 طاقی

در معماری ایرانی - اسلامی این پلها عمدتا بارها را به صورت فشار حمل می کند که هم به شکل عمودی و هم افقی به پی ها اعمال می شود.بنا براین پی های پل طاقی باید در برابر نشست عمودی و لغزش افقی مقاوم باشند.با وجود طراحی پیچیده تر پی خود سازه نسبت به یک پل تیری با طول دهانه ی مشابه. معمولا مصالح کمتری مصرف می کند.

 معلق

پل معلق بارهای عمودی را از طریق کابل های منحنی تحت کشش حمل می کند. این بارها هم به برجک ها که نیروی فشاری قایم را به زمین انتقال میدهد منتقل میشود  ند و به هم به گیره های مهاری که باید در برابر کشش داخلی و گاه عمودی کابل ها مقاومت کند.پل های معلق را میتوان به صورت یک طاق قوسی معکوس تحت کشش در نظر گرفت که تنها برجکهای ان تحت فشار هستند به دلیل معلق بودن سطح پل باید از این موضوع مطمین شد که پل تحت فشار قایم بیش از حد حرکت نکند هم چنین سطح گذر گاه پل بیذ یا به انذازه ی کافی سنگین باشد یا انعطاف پذیرو یا هر دو ویژگی را داشته باشد.

 طره ای یا پیش آمده

طره ای به تیری اطلاق می شود که به سمت بیرون امده باشد و تنها از یک انتها به یک تکیه گاه متصل باشد. این نوع پلها معمولا از سه دهانه تشکیل میشوند که دو دهانه ی بیرونی ان به سمت کناره و پایین لنگر انداخته و به شکل متقاطع به سمت ابراه معلق می شوند. دهانه ی مرکزی بر بازو های معلقی که از دهانه های بیرونی امتداد یافته اند .تکیه می کند.این پل  مثل پل تیری ساده و یا خرپایی حمل می کند.یعنی کشش در یالهای پایینی و فشار در یالهای بالایی.طرهای ها بارهای خود را از طریق کشش در یالهای بالایی و فشار در یالهای پایینی تحمل می کند.برجکهای داخلی این نیرو ها را به صورت فشار به پی وارد می کنند و برجک های بیرونی نیرو ها را به صورت کششی به پی های دورتر انتقال می دهد.

کابلی

در این نوع بارهای عمودی دهانه ی اصلی را توسط کابل های مورب تحت کشش حمل می کنند. برجک ها نیروی کابلها را به صورت فشار عمودی به پی منتقل می کنند. نیرو های کششی درون کابلها سطح پل را تحت فشار افقی قرار می دهند.

پلهای کابلی به دو گروه اصلی تقسیم می شوند که عبارت اند از:

  • پلهای ترکه ای
  • پلهای معلق
 طره ای و قوسی آسیا

در معماری آسیا ساخت پلهای طره ای چوبی رایج بوده است.در طراحی های پایه ای از ستون هایی استفاده می شده است که به داخل بستر رود خانه فرو می رفتند و کرجیها یا قایقهای کهنه ی پر از سنگ را در بین انها قرار می دادند تا سازه ای مثل فونداسیون های صندوقه ای ایجاد کنند.در بالای آن ستونهای طره ای yشکل به تنه ی طویل درختان متصل می شد.با ضربدری قرار دادن  کنده ها سازندگان امکان عبور اب پیرامون ستونها را ایجاد کرده و مقاومت ان در برابر نیروی سیلاب نسبت به سازه های صلب کمتر می شد.بدین ترتیب می توان این شیوه را مقدمه ی ساخت پلهای اهنی اولیه دانست.

 خر پایی چوبی

در قرن ۱۸ میلادی با الواربه ویژه خر پاها ساخت دهانه هایی با طول بیشتر را ممکن ساخت.خر پاهای  اولیه بدون داشتن اطلاعاتی دقیق از چگونگی حمل بار توسط بخشهای خرپا ساخته شده اند .

 

جهت دانلود فایل pdf "قسمت سوم پل در معماری اسلامی " روی تصویر زیر کلیک نمائید.

 

سبد خرید خالی است