پل در معماری اسلامی – قسمت اول

پل ها از جمله سازه های مهم مهندسی عمران می باشند که به منظور عبور از موانعی نظیر رودخانه ها ، بزرگراه ها ، دره ها و... مورد استفاده قرار می گیرند.یکی از متغیر های اصلی در پل ها عرض مانع مربوطه یعنی عرض رودخانه ، دره و...می باشندکه دهنه پل را تعیین می کندودرتعیین نوع پل موردنظر می تواند بسیار موثر باشد.چنانچه دهنه ی پل در حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر باشد ممکن است بتوان با استفاده از پل های معمولی مثل پل های جعبه ای و خرپایی و قوسی و یا پلهای پیش تنیده ان را اجرا نمود ولی اگر دهنه ی پل بیش از مقادیر فوق باشد استفاده از این نوع سیستم های سازه ای معمولی جواب گوی ان نمی باشند و در این گونه موارد راه حل اصلی استفاده از پل های کابلی است.

تاریخچه پل

پل سازه ای است که به شکل دهانه ای بین دو تکیه گاه قرار می گیرد و کارکرد ان حمل بارهای عمودی است. پروتوتیپ  پل بسیار ساده است- دو تکیه گاه  که یک تیر را نگه داشته اند-با این وجود مسایل مهندسی ای که باید در این فرم ساده بر ان فایق امد .ذاتی هر پل است:تکیه گاه باید انقدر قوی باشد که سازه را بالا نگه داردو دهانه بین تکیه گاه انقدر قوی باشدتا بتواند بارها را حمل کند.دهانه ی پلها را تا حد امکان کوتاه می سازند.دهانه ی بلند تنها در جایی توجیه پذیر است که پی به حد کافی مناسب نباشد-مثلا مصب رودهایی که عمیق هستند.

همه ی پل های بزرگ و مهم با بودجه ی دولتی ساخته می شوندبنابر این طراحی پلی که به بهترین شکل در خدمت مصالح عمومی باشد.هدف سه گانه دارد:حد اکثر کار امدی. حداکثر مقرون به صرفه بودن.و فخامت حداکثر تا جایی به ایمنی ان لطمه نزند. کار امد بودن یک اصل علمی است که بر کاهش مواد و مصالح  و افزایش عملکرد ارزش می گذارد. اقتصاد اصلی اجتماعی است که به کاهش هزینه های ساخت و ساز نگه داری به طوری که در عین حال کار امدی ان حفظ شود بها می دهد .نهایتا فخامت اصلی نمادین یا بصری است که به بیان شخصی طراح بها می دهد.بی انکه اقتصاد و عملکرد را نا دیده بگیرد .

در مورد کار امدی و مقرون به صرفه بودن طرح اختلاف نظر چندانی وجود ندارد. اما وسیله ی تعریف مفهوم فخامت همیشه امری جنجال بر انگیز بوده است.

به طور کلی پلها را می توان به دو دسته تقسیم کرد:پلهای استاندارد رو گذر و پلها ی با طراحی منحصر به فرد بر فراز رود خانه ها.پرتگاها یا مصب رودها.

عناصر طراحی پل:

فرم های پایه: ۶ فرم پایه برای طراحی پل وجود دارد:  تیری، خر پایی، طاقی، معلق، طره ای و کابلی.

پل های اولیه ی تیری حمال ساده بودند. مثل تخته سنگ یا کنده های درخت که بر روی رود خانه ها قرار داده می شدند. برای دره ها و کانال های بزرگتر –که هنوز در اسیای شرقی و امریکای جنوبی نمونه هایی از ان یافت –طناب هایی از الیاف متنوع و پیچکهای مختلف به هم بافته و به صورت معلق اویخته می شدند . که افراد بتوانند در یک ردیف از روی ان عبور کنند.مصالح مجانی و نا محدود بودند و هزینه اجرا لستخدام کارگر اندک بود.بعضی از پلهای اولیه clapper (تلی از سنگ) می نامیدند .این پلها از تختالهای نازک و طویل سنگی به عنوان تیرهای شطح پل و ستون هایی از صخره های بزرگ یا تلی از سنگ های بلوکی شکل به عنوان پایه ساخته می شدند.

همانطور که ریشه ی پل های معمولی مدرن امروزی در واقع پل های اولیه ای می باشند که با استفاده از تنه ی درختان بر روی جویبار ها تشکیل می شدند ، پلهای معلق مدرن امروزی نیز توسعه یافته ی پلهایی می باشند که با استفاده از رشته ها و الیاف درختان انگور و یا انواع دیگر درختان خزنده در کشور های گرمسیری ساخته می شدند.از  این نوع پلها که توسط انسان های اولیه استفاده شده اند در کشورهای اسیا ی جنوب شرقی و امریکای جنوبی و افریقا یافت می شدند و به احتمال قوی برای مدت طولانی در این نواحی مورد استفاده بوده اند.  

پلهای اولیه

شاید دست یابی به این سؤال که پل سازی از چه زمانی و توسط چه کسانی آغاز شده مشکل باشد ، ولی بدون شک انسان در هر دوره، با هر وسیله ای ممکن به مقابله با مشکلات و موانعی که طبیعت برایش به وجود آورده پرداخته و سعی نموده که با فکر و تدبیر این موانع را از سر راه خود بردارد.

قطعاً از همان هنگام که بشر توانست برای گذر از جویها و رودخانه های کوچک، از ابتدایی ترین راه یعنی استفاده از تنه درختان سود جوید، می توان گفت که کارپل سازی آغاز شده است .

چنین به نظر می رسد که انسان در مراحل بعدی، تجربیات گذشته را به کار گرفته و برای عبور از رودهای عریض و کم عمق و یا مسیلها ، این گونه چاره اندیشیده که در هنگام کم آبی در وسط آن تکیه گاهی ساخته و تنه درختان بلند در دو سوی این ساحل و این تکیه گاه قرار دهد و بدین وسیله مشکل عبور و مرور را در این موارد حل نماید .

مؤلف کتاب تاریخ مهندسی در ایران از یک نوع پل دیگری که در ابتدا مورد استفاده قرار گرفته است به نام پل معلق یاد می کند . وی بدون اینکه سندی ارائه دهد از چگونگی احداث آن سخن می گوید : « برای احداث این نوع پلها غالباً بر دو ساحل رود سکوی ساخته و پل معلق که معمولاً چوبی بوده از رسنی که به دو ساحل رود وبر فراز سکوها به طور موازی متصل کرده بودند آویزان می شد .»

هر چند امروزه این پلهای چوبی در برابر پلهای عظیم صدها متری به نظر بازیچه و مضحک می آید ولی همچنین چیز ساده قطعاً در تاریخ زندگی نانوشتۀ بشر نقش حیاتی و مؤثر ایفا می نموده است .

جهت دانلود فایل pdf روی تصویر زیر کلیک نمائید.

 

 

 

 

سبد خرید خالی است