تاریخ معماری ایران پیش از اسلام – بخش هشتم

کاخ شائور

در سمت غربی رودخانه شائور در سالهای اخیر کاخی کشف شد که به سبب همجواری با این رودخانه امروزه به همین نام مشهور است. این کاخ دارای تالاری به اندازه های ۶۰/۳۴× 7/37 متر و تأسیسات جنبی است. تالار ستوندار دارای ۶۴ ستون در ۸ ردیف ۸ تایی است. در سمت شمالی ایوانی است که دو ردیف ستون ۵ تایی دارد. پایه ستونها از سنگ بوده و دیوارهاهم چون آپادانا از خشت است. در اینجا دیوارها با رنگهای گونان نقاشی و رنگ آمیزی شده اند. برخی از اتاقها نشانه های گچکاری نیز دیده می شود. در کاخ مزبور تعدادی نقش برجسته و آجرهای لعابدار یافت شده که حاکی از کاربرد و استفاده آنها در تزئینات کاخ است. و نقش برجسته ها با نقوش برجسته سنگی تخت جمشید قابل مقایسه هستند. پایه ستونهای کاخ سنگی است. و لیکن به احتمال فراوان ستونها چوبی بوده و روی آن را گچ پوشانیده، و نقاشی کرده اند و بر روی چند تا از پایه ستونها کتیبه هایی که به سه خط ایلامی، بابلی و فارسی باستان است، وجود دارد.

معبد نورآباد

تقلیدی ازمعابد هخامنشی پاسارگاد و نقش رستم ولی باابعاد محدودتر وبابعضی تغییراتی  که مربوط به بدعت هایی که در در دین به وجود آمده بود.

طرح معبد که بر پایه سطحه تخت جمشید بنا شده نیز ایرانی است و اهمیت آن مخصوصا در تزیینات چهارچوب های در است که طبق سنن تخت جمشید توسط دو نقش برجسته که در داخل حجاری شده مزین است و دو نقش را نشان می دهد که یکی دسته شاخه های مقدس (برسم) را در دست دارد.

کاخ دروازه

این بنا که در شرق محوطه کاخها و اندکی بیرون از خط دیوار حصاری است، که مجموعه کاخی در آن قرار دارند، واقع شده است ابعاد آن ۳۶×36 متر است. بنای ستوندار با دو ردیف ۴ تایی ستونهای سنگی، جزر دیوارهای نیز سنگ ساخته شده است.و این بنا چهار مدخل ورودی دارد که دو تا از آنها بزرگتر از دوتای دیگرند. بر روی سطوح مدخل ورودی دارد که دو تا از آنها بزگتر از دوتای دیگرند. بر روی سطوح مدخل ورودی نقش برجسته ای از ترکیب انسان و گاو، انسان ماهی وجود دارد و در گاه شمالی آن نقش یک انسان بالدار که بعضی آن را به کوروش بزرگ تعبیر کرده اند. ستونها دارای پایه هایی از سنگ سیاه و زرد شبه مرمرب هستند کف کاخ را با سنگهای بدون شکل هندسی منظم سنگ فرش نموده اند.

معبد کرهه

معبدی که طبق طرح غربی ساخته شده بربالای دو پایه ستون نازک ، گچبری ضخیم حاشیه دار دیده می شود. ستون ها از نسبت هایی که در قدیم بودند تجاوز کردند. مثل تخت جمشید.

کاخ صد سلطان

   
کاخ صد سلطان

کاخ صد سلطان

کاخ داریوش

کاخ داریوش

کاخ داریوش

آرامگاه صخره ای (نقش رستم)

هخامنشیان نیز همانند پیشینیان خویش – مادها – به ایجاد آرامگاههای صخره ای پرداختند، با اینکه بنیانگذار سلسله هخامنشی از آن روش آرامگاه سازی عدول نموده و برای خود مقبره ای بصورت پله پله ای و اتاقی بر فراز آن ایجاد نمود، ولیکن جانشینان او به جز فرزندش کمبوجیه که برج پاسارگاد را منتسب به او میدانند اقدام به ساختن مقابر صخره ای کردند که فرمی مشخص و متمایز دارد.  داریوش نقش رستم را برای آرامگاه خود و جانشینانش در نظر گرفت که فاصله زیادی هم از تخت جمشید نداشت (حدود ۷ کیلومتر).

آرامگاه های  صخره ای نقش رستم به ترتیب عبارتند از: آرامگاه داریوش اول، خشایارشاه اول، اردشیر اول، داریوش دوم.

در این آرامگاه که بعداً بارها مورد تقلید واقع شده در اتاقی که در آن قبر واقع شده است، سه ردیف قبر در تخته سنگ کوه تراشیده شده. سرپوش آنها به صورت خرپشته است و با پوشش آرامگاه کوروش و پوشش های قبرهای گورستان سیلک شباهت پیدا می کند. نمای این آرامگاهها که همه ۲۲متر ارتفاع دارند.

شبیه به «صلیب» است، که قدمتی چند هزارساله در فرهنگ ایرانی و ساکنان این سرزمین دارد. این نما به سه قسمت تقسیم شده: قیمت پایین صاف و بدون نقش است، بخش وسط که به صورت افقی با استفاده از عناصر معماری با قسمت این تضاد به خصوصی ایجاد کرده است که قطعاً منظور معمار و سنگ تراش بوده است. قسمت بالا فقط جنبه تزیینی دارد و با قسمت وسط تناسب هنری ویژه ای پیدا کرده است، بر روی یک مصطبه سه پله ای و یک آتشدان در مقابل او ایجاد شده است. و در بالای سر شاه و آتشدان نقش فروهر و قرص ماه حجاری گردیده است. که همه اینها بر روی تختی بزرگ است که ۲۸ نماینده از ملل مختلف و کشورها تخت شاهی را بر فراز دستشان حمل می کنند. که در ردیف قرار گرفته اند و بدینوسیله گسترش و شکوه حکومت هخامنشی را به صورت بارزی نشان می دهند.

نمای آرامگاه شباهت به سر در ورودی کاخ پیدا کرده و سطح دیواره ها بوسیله نیم ستون ها و نوارهایی که نقوش را محدود می کند، به قسمتهای مختلف تقسیم شده است.

نقش رستم

نقش رستم

 

سبد خرید خالی است