بررسی معماری دوران صفوی- بخش چهارم

تحلیل کالبدی کاخها

کاخ سازی به منظور ایجاد مکانی برای سکونت پادشاهان،امرا و درباریان به ویژه در دورانی که اصفهان پایتخت بود رونق رواج گسترده ای یافت.

شکل کالبدی و ابعاد :

  • شکل هندسی کل بنا
  • ترکیب شکلی کل بنا
  • شکل هندسی فضای درونی
  • شکل هندسی کل بنا
کاخ چهلستون

این کاخ از یک تالار اصلی پر نقش و نگارهای روغنی و یک تالار مسقف باز در جلوی آن و یک استخر بزرگ آب تشکیل شده است.سقف این تالار بر بیست ستون استوار شده که بازتاب تصویر این ستونها در آب استخر مجموعه ای از چهل ستون را نشان می دهد.

نقشه بنای چهل ستون نشان می دهد که در بسیباری از موارد شباهت زیادی بین این بنا و عالی قاپو به ویژه تالار همکف و سالن پذیرایی آن وجود دارد.عمارت چهل ستون در عصر شاه عباس دوم ساخته شد. تزئینات این بنا تا سال ۱۳۰۰باقی بوده و بعدا قسمتی از آن خراب شده است.

پلان کاخ  چهلستون

پلان کاخ چهلستون

قصر هشت بهشت (کوشک)

 در زمان شاه سلیمان در سال ۱۰۸۰ قمری در میان باغی به مساحت ۸۵ جریب ساخته شد که باغ بلبل نام داشت. در یک مستطیل پخ دار به ابعاد۲۷متر در ۳۰ متر و ارتفاع۱۶ متر ساخته شد. همانگونه که از نام آن پیدا است در این باغ هشت ساختمان بوده که تنها یکی به جا مانده است. قصر را برای جشنهای مجلل درنظر گرفته بودند. شهرت این کاخ گذشته از جنبه معماری وزیبایی، به سبب استفاده ازسنگهای مرمر و طاق مقرنس کاری و نقاشی مناظر کاشیکاری خاص آن است,آیینه کاری این کاخ عامل دیگری در زیبایی بنا بوده است.

کاخ هشت بهشت

کاخ هشت بهشت

کاخ هشت بهشت

کاخ هشت بهشت

پیدایش مدارس در دوره صفویه

از قرن دهم تا سیزدهم هجری صفویان با حمایت از مذهب شیعه و ترویج آن به قدرت رسیدند. آنان برای حفظ مشروعیت ظاهری حکومت خود از حمایت برخی علما و تأسیس فضاهای آموزشی تا آنجا که برای ارکان حکومت خود احساس خطر نمی کردند، دریغ نمی نمودند. تبلیغ و ترویج آداب و احکام و تبلیغ و نشر آن و حمایت از علما بدون توجه به فضاهای آموزشی و مهیا کردن امکانات آموزشی میسر نبود، به عبارت دیگر تدوین، تبلیغ و اجرای احکام و شعایر مذهبی مستلزم توسعه نظام آموزشی بود. به این ترتیب تعداد بسیاری مدرسه احداث شد.

مدرسه چهارباغ

مدرسه چهارباغ که بنام مدرسه سلطانی و مادر شاه نیز نامیده می شود آخرین بنای تاریخی عهد صفوی در اصفهان است. سردر بزرگ آن دارای تزئینات مقرنس باشکوه است.و تمام حجره ها نقشه ای یکدست دارد و اندازه طبقه پایین آنها دوبرابر نیم طبقه بالاست که به عنوان اتاق خواب طلاب استفاده می شود. گنبدخانه مدرسه چهارباغ نیز از نظر تناسب معماری و زیبایی طرح های کاشیکاری و طلاکاری منحصر به فرد و بی نظیر است. دو سنگاب قدیمی مربوط به قرن۱۱ در مقابل یکدیگر در جلوی ایوان جنوبی و شمالی قرار دارند.

تصویر زیر، نقاشی پاسکال کاسته از مدرسه چهارباغ می باشد.

مدرسه چهار باغ

مدرسه چهار باغ

پل سازی در دوره صفویه

با روی کار آمدن شاه عباس ، وازهنگامی که اصفهان به پایتختی برگزیده شد ،این شهر به عنوان یکی از درخشان ترین شهرهای شرق گسترش یافت و آیینه تمام نمای هنر معماری دوران صفوی گردید.  در این شهر پلهای متعددی بر روی رودخانه زاینده رود احداث گردید.هر چند که ایجاد راهها و پلها اغلب به دستور حکومت مرکزی بوده،لیکن ادامه کار به حکمرانان و حکام محلی واگذار  می شد. اکثر پلهایی که امروز در گوشه و کنار این سرزمین پهناور به  چشم می خورد از آثار ارزنده مربوط به این دوره منتسب به آن است.

کیفیت جایگیری پل ها در شهر

در زمان صفویه پل ها موقعیت متفاوتی در سطح شهر می یابند .پل الله وردی خان یا سی و سه پل که اولین پل از مجموعه پل دهای ایجاد شده در زمان صفویه است،در عین حال جزئی از محور اصلی و ستون فقرات جدیدی است که برای شهر خلق می شود و بر دو سوی خود محلات عیان نشین و دیگر محلات نوساز را می نشاند .
پل خواجو نیز حلقه اتصالی در محور اصلی دیگر شهر است که از دروازه طوقچی در منتهی الیه شمال شهر شروع شده ودر گذر از محلات تجدید سازمان یافته کهن به دروازه حسن آباد رسیده و با گذر از پل به محلات نوساز دوره خود (زمان شاه عباس دوم ) می پیوندد.

کارکردهای پل :
  • اتصال دهنده دو بخش شهر

  • وارد کردن ئجریان آب در زندگی شهر

  • ایجاد هوای خنک

  • محل عبور

  • محل تفرج

  • ایجاد دسترسی آسان به آب

پل الله وردی خان
  • یا ۳۳ پل در انتهای خیابان چهارباغ در اصفهان در دو طبقه بر روی رودخانه زاینده رود واقع شده و ۳۰۰ متر طول و ۱۴ متر عرض دارد.

  • در دو سوی جاده اصلی، راهروی سرپوشیده ای برای پیاده روان ساخته شده است.

  •   این پل را سابقا پل جلفا می‌نامیده اند و حالا به سی و سه پل معروف است و توسط اللّه وردیخان سپهسالار شاه عباس ساخته شده است.

  • این پل قبلا ۴۰ گذرگاه آب یا چشمه داشته که امروزه ۳۳ عدد از آن مانده و بقیه مسدود گردیده.

  • مصالح بکار رفته در قسمت تحتانی و پایه های پل از سنگ و در قسمت فوقانی آجر می باشد.

سی و سه پل

سی و سه پل

پل خواجو

بر روی زاینده رود ساخته شده، از نظر معماری و کاشیکاری مشهور است، طول پل ۱۳۲ متر و عرض آن ۱۲ متر می باشد، این پلها نه تنها برای عبور بلکه برای توقف نیز طراحی شده است و در آنها جاهایی برای تفریح و درنگ وجود دارد.در سراسر طول پل، غرفه های کوچک زیبایی تعبیه شده که با کاشی و نقشهای دیواری زیبایی آراسته است. این پل در زمان شاه عباس دوم ساخته شده است. تاریخ ساختمان دقیق آن معلوم نیست فقط طبق کتیبه‌ای که دارد معلوم می‌شود که در سال ۱۲۹۰تعمیر گردیده است. این پل با سنگ و آجر ساخته شده و بیست و چهار چشمه دارد.

در زیر یک تصویر قدیمی از پل خواجو را مشاهده میکنید. همانطور که در تصویر دیده میشود این پل برروی پل دیگری که جنس سنگ بوده قرار گرفته است که متاسفانه امروزه اثری از این پل سنگی برجا نمی باشد.

پل خواجو

پل خواجو

 

سبد خرید خالی است